|
Erol TUTAR
©
www.kriminoloji.com 2002
Kriminolojinin
Türkçe karşılığı “Suç Bilimi”dir. Kriminoloji diğer bilimlere göre çok yeni bir
bilim dalıdır. Bundan dolayı zengin bir bilgi kaynağına sahip değiliz.
Öncelikle şunu belirtmeliyiz ki kriminolojinin tanımı üzerinde çeşitli görüş
ve çekişmeler vardır. Kriminolojinin şu şekilde kısa tanımları yapılmaktadır:
“Suç olgusunun incelenmesi” veya “Suç olgusuna ilişkin bilim” “Suç bilimi”
gibi. Ancak, içeriği belirlemeğe yönelik tanımlarda birlik yoktur[1].
Kriminoloji kavramının farklı algılanmasından ve kriminolojinin kapsamının
dar veya geniş olarak yorumlanmasından dolayı içeriği belirlemeğe yönelik
tanımlamalarda birlik sağlanamamaktadır.
Kriminolojiyi
tam tanımını yapmak çok kolay değildir. Zira bu bilgi dalı aynı zamanda
bireysel ve sosyal hususlara ilişkin bulunmakta ve daima harekette ve
kavranamaz kimlik gösteren insan varlığına bağlı bütün müphemiyetlerle
çevrilmiş bulunmaktadır[2].
Şimdi
kısaca farklı kriminoloji tariflerini inceleyelim ve kriminolojinin konusunu açıklayalım.
Sutherland’a göre kriminoloji “Suçu sosyal bir olay gibi ele alan bilgilerin
bütünüdür”[3]. Bu bilgi
dalı içine kanunları yapmak, ihlâl etmek ve kanunların ihlâl edilmesine karşı
tepkide bulunmak süreçleri girmektedir. Yazar, kriminolojiyi geniş anlamda
anlamayı tercih etmektedir. Bu surette ele alınan kriminolojinin amacı kanun
sürecine, suçu önlemeye ve suçlular hakkında gerekli tedbirleri almaya
ilişkin genel ve değişik ilkelerin ve diğer tipteki bilgilerin bütününü
kapsar[4].
Taft’a
göre kriminoloji deyimi, genel ve özel anlamda olmak üzere iki türlü
kullanılmaktadır. Dar veya özel anlamda kriminoloji suçu anlamak, suçu
önlemek, suçlular hakkında uygulanması gerekli işlem ve tedbirleri belirlemek
için gerekli konuların incelenmesidir[5].
Caldwell
de benzer bir ayırıma yer vermektedir: “Geniş anlamı ile kriminoloji suç ve
suçluya ve toplumun suçu cezalandırmak ve önlemek hususunda gösterdiği
çabalara ilişkin bilgilerin bütünü
belirtir”[6].
Bonger,
kriminolojiyi şöyle tarif eder: “Bütün yönleri ile suç olayını inceleyen
deneysel bir bilimdir.” Bu anlamda ele alınınca kriminoloji, Suç
Antropolojisi, Suç Sosyolojisi, Suç Profilâksisi, Suç Psikolojisi, Peonoloji,
Suç Siyaseti olarak adlandırılan bütün bilgileri kapsamaktadır.
Sykes’a
göre çağdaş kriminoloji, ceza hukukunun sosyal kökenlerini, ceza adalet
mekanizmasının işleyişini, suç teşkil eden davranışların nedenlerini, suçun
önlenmesi ve tenkili (bastırılması), kişilerin iyileştirilmesi, ıslahı ve
sosyal çevrenin değiştirilmesi konularını kapsar[7].
Nicefero’ya
göre ise kriminoloji bağımsız bir bilim dalı olup, sentetik ve tüme gidici
bir kimlik taşımaktadır. Şu suretle ki, bu bilim suça ilişkin çeşitli
disiplinlerin başlıca sonuçlarını, suçlu ve ona karşı uygulanması gereken
tedbirleri özetler ve bir sentezini yaptığı suça ilişkin çeşitli bilimlere
ait bir tür giriş niteliğindedir[8].
Sabatini’nin
verdiği tarif ise şöyledir: “Kriminoloji deneysel metod ile suçlunun
kişiliğini inceleyerek suç olayının tabiî menşeini ve mekanizmasını,
sosyolojik ve biyolojik etmenleri araştıran suçluluğa ait genel bir bilimdir[9].”
Haskell-Yablonosky,
özlü bir tanımla, “Kriminoloji, suç ve suçluların bilimsel incelenmesidir”
der ve kriminolojinin inceleme alanı
olarak da şunları gösterir:
a)
Suçun niteliği ve
miktarı,
b)
Suçun ve
suçluluğun nedenleri,
c)
Ceza hukukunun
gelişmesi ve ceza adaletinin yerine getirilmesi,
d)
Suçun özellikleri,
e)
Suçlunun ıslahı,
f)
Suçluluk
biçimleri,
g)
Suçun sosyal
değişime etkileri,[10]
Göppinger,
kriminolojiyi şöyle yorumlamıştır: Kriminoloji bir deneysel disiplinler arası
bir bilimdir. O, suçun işlenmesi ve engellenmesi gibi, suçluya davranışla
ilgili olarak ortaya çıkan, insani ve toplumsal alandaki durumlarla
ilgilenir. Kriminoloji, disiplinler arası çok faktörlü yönü ve suçlunun
kişiliği ile ilgili deney alanlarındaki araştırmalarını, hem hukuk kuralları,
hem de hukuk yada sosyal düzen tarafından onaylanmayan hareketler içinde
yürütür[11].
Williams
ise kriminolojinin alanını dar olarak yorumlayarak, “Kriminoloji, insan
davranışlarının suç sayılanları ile ilgilenir. Bunlar ise ceza hukuku
tarafından yasaklanan davranışlardır[12]” der. Oysa kriminoloji ceza hukuku kapsamında ve onun
güdümünde bir suç bilimi değildir. Suç sayılan her şey kriminolojinin ilgi
alanındadır.
Kaiser,
kriminolojinin deneysel bir bilim olduğunu, suçlulukla ilgili her şeyin
konusu oluşturduğunu, bütün sosyal olumsuz sapıcı davranışların, suçun ve
suçlunun kontrolünün, viktimolojinin ve suçun önlenmesinin kriminolojinin
konusu olduğunu işaret etmiştir.
Demirbaş[13] kriminolojinin
tarifini kitabında şu şekilde yapmıştır: Kelime olarak suçluluk bilimi
anlamına gelen kriminoloji[14], gerçek yaşamdaki fiili bir olay (örnek) olarak, suçun
bilimidir; deneysel ve gerçek bir bilimdir[15]. Kısaca kriminoloji
gerçekler bilimidir[16]. Diğer
bir ifadeyle kriminoloji, suçlu ve suç gerçekliğindeki görünüş şekli olarak,
suçla ilgilenen, suç ve suçlu bilimidir[17]. Demirbaş’ta kriminoloji geniş yorumlamış ve kriminolojik
araştırmaların konusunu, “Suç olsun veya olmasın bütün olumsuz sosyal
davranışlardır.[18]” şeklinde
ifade etmiştir.
Kriminolojinin
Türkiye’deki kurucusu olan Ord.Prof.Dr. Sulhi Dönmezer kriminolojiyi,
“İnsanın sapıcı davranış ve eylemleri arasında suçu doğuran, yapan ve suçu
kontrol etme amacını güden süreçleri açıklayan ve suçun sebep ve faktörlerini
tespit maksadıyla insana ve suç işleyen insana ilişkin bilgilerin bütünün
sentezini oluşturan bir bilgi dalı[19]” olarak tanımlamıştır.
Kriminolojinin
kapsamını ise şu şekilde çizmiştir: “Kriminolojinin konusu, toplumsal
normlardan sapma şekillerinden suç denilen insan davranış, tavır ve
hareketlerini ve suç olayını, suçu yapan süreçleri, sosyal bir gerçek olarak
ceza adalet sisteminin işleyişini, suç ile suçlu ve sosyal çevre ilişkilerini
incelemek, suçun sebep ve etmenlerini mümkün olduğunca belirlemek, suça
sebebiyet veren unsurları, süreçleri izah etmek ve bu hususlarda elde edilen
bilgilerle söz konusu suç denilen sosyal kötülüğü en etkin şekilde yok etmek
veya mümkün olduğunca azaltacak strateji ve teknikleri belirlemektir[20].”
Constant’a
göre[21] geniş
anlamda kriminoloji iki büyük gruba ayrılır; birinci gruptaki alt dallar
şunlardır:
1)
Suç Antropolojisi:
Bu dal suçluyu, organik yapısı bakımından inceler ve verasete ilişkin,
biyolojik, anatomik, fizyolojik etmenleri söz konusu eder.
2)
Suç Psikolojisi:
Suçun oluşmasına neden olan yada gelişmesini sonuçlayan ruhî olayları, mekanizmaları
inceler: Yaş, cinsiyet, karakter, bünye gibi.
3)
Suç Sosyolojisi:
Suçu bir sosyal olay olarak ele alır; sosyal kimlik taşıyan ve suça sebep
olan etmenleri araştırır; sosyal ortam, alkol etkileri, sinema, din gibi.
4)
Suç Psikiyatrisi:
Anormal ve akıl hastası suçluları inceler; akıl hastalıkları ile suç
arasındaki ilişkileri belirler.
5)
Penoloji:
Cezaların ve güvenlik tedbirlerinin menşe ve gelişmelerini izah eder;
bunların ne derece etkili olduklarının araştırır.
Bu
beş dala genellikle Teorik Kriminoloji adı
verilmektedir. İkinci grubu ise Uygulayıcı
Kriminoloji teşkil etmektedir.
1)
Suç Siyaseti:
Suçları önlemek için devletin yerine getirmesi gereken faaliyetlerden söz
eder. Bu itibarla suç siyaseti suça karşı savaşmak için devletin faaliyete
koyduğu bütün araçlardan oluşur. Bu bakımdan din, ahlak da birer araç
sayılabilirler.
2)
Suç Profilâksisi:
Toplumun, suçluluğunun sosyal ekonomik etmenlerini önlemek yada azaltmak veya
yok etmek için başvurduğu bütün araçları inceleyen bilgi dalıdır. Bu bilimin
tıbbî ve sosyal yönleri vardır.
3)
Kriminalistik yada bilimsel polis: Suçluların ortaya çıkarılmasını sağlamak için
başvurulan fennî araçları inceler. Daktiloskopi, Antropometri, Balistik gibi
dalları vardır.
Bu
noktada şu hususu belirtmeliyim ki, kriminalistik ile kriminoloji iki ayrı
bilim dalıdır. Çoğu zaman kriminoloji ile kriminalistik birbirine
karıştırılmaktadır. Bu iki ayrı bilim dalının aynı bilim dalı gibi
gösterilmesi yanlış olduğu gibi birinin diğerini kapsaması da söz konusu
değildir. Teoride ve uygulamada da
durum bu şekildedir. Kriminalistik teknik bir delil tespit bilimidir.
Kriminalistik teknik olarak suç delillerinin tespiti, suçlunun tespiti ve
suçun aydınlatılması ile meşgul olmasına karşın, kriminoloji her şeyden önce
suçun açıklamasını yapan, suçlu davranışın nedenlerini inceleyen, suçun
önlenmesi ve suçlulukla mücadele ile ilgilenen bir bilimsel öğretidir.
Verdiğimiz
şu tarifler de göstermektedir ki, bir yazarın dediği gibi hemen hemen mevcut kriminolog
sayısınca ayrı ayrı kriminoloji telâkkileri vardır. Zira suç olayının değişik
cephelerinin varlığı, konuya ilişkin olarak mevzuatın meydana getirilişi,
mevzuatın ihlali, kolluğun, adliyenin müdahalesi, müeyyidelerin uygulanması
gibi değişik faaliyetlerin incelenmesini gerektirir. İşte bazı yazarlar açıklanan bütün faaliyetleri kriminolojinin
konusu içine almakta bazıları ise, sade suçun sebeplerinin belirlenmesini kriminolojinin
mevzuu olarak telâkki etmektedir. Bu ayırım sonucu olarak da geniş ve dar kriminoloji
tarifleri ortaya çıkmaktadır[22].
KAYNAKLAR:
|
